De PES methode is een hulpinstrument om een verpleegkundige diagnose te stellen. Het wordt door verpleegkundigen gebruikt bij het opstellen van een verpleegplan. Doordat je middels de PES structuur tot het juiste probleem bent gekomen, kun je makkelijker SMART doelen formuleren om tot actie te komen. Hieronder gaan we oefenen met een voorbeeld.

Waar staat PES voor?

De afkorting PES staat voor:

P: Probleem
E: Ethiologie (oorzaak)
S: Symptomen

PES wordt vaak gebruikt in combinatie met andere verpleegkundige methodes en modellen, zoals de verpleegkundige diagnoses van Carpenito of de 11 Gezondheidspatronen van Gordon. Het kan gebruikt worden om een verpleegkundige diagnose te stellen of bij het klinisch redeneren.

Hoe werkt PES? Een voorbeeld:

Je herkent een probleem bij jouw patiënt. Bijvoorbeeld: jouw patiënt heeft iedere avond een te hoge bloedsuikerspiegel. Of, je patiënt krijgt een doorligplek op zijn stuit. Voor dit soort problemen kan een verpleegkundige talloze interventies inzetten. Je weet echter niet zeker welke interventies je  het beste kunt inzetten, aangezien je de oorzaken van het probleem niet kent. Om daar achter te komen gaan we een PES samenstellen. Let er daarbij op dat je objectief blijft. Om dat te doen kunnen we de volgende vragen stellen:
P: Probleem
Wat zegt je verpleegkundige (of klinische) blik of observatie over het probleem?
Welke klachten uit de patiënt?
Wordt de patiënt hierdoor beperkt in zijn doen en laten?
E: Ethiologie
Welke oorzaken herken je?
Zijn er overige factoren die invloed hebben op het probleem? Denk aan overig medicatiegebruik, traumatische ervaringen, maatschappelijke problemen?
S: Symptomen
Welke symptomen herken je?
Hebben deze symptomen gevolgen voor jouw patiënt?
Wat is de reactie van de patiënt?



Objectieve oberservatie

Let erop dat je objectief blijft in je formuleringen. Stel, je patiënt krijgt doorligplekken en jij zegt dat dat komt doordat hij teveel in bed ligt. Dat is geen objectieve observatie, maar een subjectieve. Objectief is bijvoorbeeld wel: “Meneer X. heeft sinds 2 dagen koorts.” of “Mevrouw Y. heeft een catheter en plast 1,5 liter per dag.”. Dat kun je namelijk checken en is een daarmee gegeven: objectief.

Oefenen met een voorbeeld PES

Aan de hand van een voorbeeld casus gaan we oefenen met PES.

Meneer X. is jouw patiënt in het ziekenhuis en ligt op een vierpersoonszaal. Hij is afhankelijk van hulp en kan zichzelf niet redden met zijn ADL en mobiliseren. Van de 24 uur per dag komt hij 3 keer, op jouw aandringen, uit bed. Dan zit hij even in de stoel naast het bed, mobiliseert hij met jou naar het toilet of de badkamer. Tenslotte komt de fysio een keer met hem oefenen. Meneer X. heeft weinig eetlust en laat ruim de helft van zijn maaltijden staan. Hij heeft al jaren diabetes en gebruikt daarvoor insuline.  Je ziet dat hij een erg rode huid heeft op zijn stuit. Zijn huid is op die plaats ontveld en hij heeft pijn op die plek.

De PES opstellen in deze casus kan als volgt:

P: Probleem
Meneer X. heeft doorligplekken.
Hij heeft pijn op die plaats: de stuit.

E: Ethiologie (oorzaak)
Meneer X. ligt gemiddeld 21 uur per dag op bed.
Hij eet de helft van zijn maaltijden.
Dhr. heeft diabetes.

S: Symptomen
De huid op zijn stuit is ontveld en is erg rood.