Tijdens je werk of stage in de verpleging, is het goed om je regelmatig af te vragen waarom je doet zoals je doet. En waarom je handelt zoals je handelt. Zowel mbo– als hbo– verpleegkundigen reflecteren tegenwoordig. Je houdt jezelf als het ware een spiegel voor.

Wat is reflecteren?

Wanneer je reflecteert kijk je terug op je eigen denken of handelen. Het doel van een reflectie is door ervan te leren en je verder te ontwikkelen. Daarvoor is het van belang dat je kritisch naar jezelf gaat kijken. Er zijn in de gezondheidszorg vele boeken geschreven over reflecteren, die je op weg kunnen helpen. Ook zijn er volop modellen die je kunt gebruiken om te reflecteren, zoals STARR of Korthagen.

Wanneer moet ik reflecteren?

Tijdens je opleiding of studie verpleegkunde word regelmatig om een reflectieverslag gevraagd. Het is dan de bedoeling dat je terugkijkt op een situatie. Soms is de situatie die je omschrijft onverwachts gebeurt: bijvoorbeeld het eerste overlijden van een cliënt waar je bij bent. Een andere keer zag je op tegen een situatie en reflecteer je daarop: bijvoorbeeld een moeilijk gesprek met een collega. Wanneer je hierop gaat reflecteren zul je merken dat je je eigen gedachten en gedrag eens kritisch gaat analyseren. Je kunt zo bijvoorbeeld je sterke punten en valkuilen ontdekken en hier eventueel aan werken.

Hoe maak ik een reflectie?

Je kunt met een collega gaan zitten en mondeling reflecteren. Dat gebeurt vaak spontaan en kan je waardevolle informatie opleveren. Maar je kunt er ook goed voor gaan zitten en er een reflectieverslag van maken. Door dat te doen kom je beter tot de kern en kom je ‘dieper’ bij jezelf.

Je kunt gebruik maken van één van de boeken die speciaal voor verpleegkundigen zijn geschreven over het onderwerp: Reflecteren – leren van je ervaringen als professional of Reflecteren – Handvatten voor verpleegkundigen

Reflectiemodellen

Reflecteren gebeurt het meest en het best middels een reflectiemodel. Dat zijn handvatten die je de verschillende stappen van het proces doorloodsen. We noemen de meest gebruikte in de gezondheidszorg.

STARR model reflecteren

De STARR methode maakt gebruik van een aantal stappen die je helpen terug te kijken op je handelen.

Situatie

Waar speelde de situatie zich af? Wie waren er allemaal bij betrokken? 

Taak

Wat was jouw rol in de situatie? Heb je dit al eerder meegemaakt? Had je een bepaald doel voor ogen? Waren er verwachtingen van jezelf of van anderen?

Actie

Welke actie heb je ondernemen?  Waarom heb je gehandeld zoals je dat deed? Hoe heb je de situatie aangepakt?

Resultaat

Wat gebeurde er? Kreeg je het resultaat dat je verwachtte? Waarom wel of niet?

Reflectie

Ben je tevreden met hoe de situatie verliep? Hoe vind je dat je het hebt gedaan? Kun je de volgende keer iets anders of beter doen? Wat zijn daar dan voordelen of nadelen van?

Korthagen model reflecteren

De reflectiecyclus van Korthagen werd in 1993 ontwikkeld door de Nederlandse onderwijskundige Korthagen. Door met dit hulpmiddel de vijf fases van de cyclus te doorlopen kun je systematisch reflecteren en terug te kijken op je eigen handelen. De vijf fases zijn:

Fase 1: Handelen

Vragen die je hier kunt stellen zijn: wat wilde ik doen? Waar wilde ik op letten?

Fase 2: Terugblikken op het handelen

Vragen die je hier kunt stellen zijn: wat deed ik concreet? Wat voelde ik? Wat deed ik?

Fase 3: Bewustwording

Vragen die je hier kunt stellen zijn: wat wil dit nu zeggen over mij? Wat is de invloed van de context (school, werk) hierbij? Hoe hangen de vorige fases met elkaar samen?

Fase 4: Formuleren van alternatieven

Vragen die je hier kunt stellen zijn: kan ik dit een volgende keer anders aanpakken? Wat zijn daar voor- en nadelen van? Wat zou ik de volgende keer anders doen? Neem ik bepaalde kennis mee voor de volgende keer?

Fase 5: Handelen / uitproberen

Let er op dat je aan alle verschillende fases voldoende aandacht schenkt.

 

Bronnen 1 2